Grip voor adviesbureaus

De transitie van de planketen vraagt van gemeenten dat zij de tactische implementatie van het juridisch instrumentarium (omgevingsvisie, programma’s en omgevingsplan) verbinden aan hun strategische ambities. Bijvoorbeeld ten aanzien van de rol van de gemeente, dienstverlening en participatie. Dit gaat over integraal werken, eigenaarschap en het durven maken van politiek-bestuurlijke keuzes. Het is een complexe puzzel waarbij de juridische inhoud en de organisatorische inrichting elkaar constant raken.

Om gemeenten te helpen deze puzzel te leggen, heeft de VNG het instrument 'Grip op de Planketen' ontwikkeld. Het biedt een kader om vragen, dilemma’s en knelpunten op het gebied van organisatie, cultuur en werkprocessen in samenhang te bespreken.

In het najaar van 2025 organiseerde de VNG een Masterclass Grip voor adviesbureaus (try-out). Uit het gesprek kwam deze top-3 van obstakels voor de transitie naar voren:

1. Gebrek aan eigenaarschap: Moeite bij MT’s en bestuur om harde keuzes te maken in de prioritering en inrichting.
2. Omslag in denken: De noodzaak om de veilige kaders los te laten, weerstand te doorbreken en te durven experimenteren met nieuwe vormen van organiseren en werken.
3. Gebrek aan overzicht en samenwerking: Het werken in silo's verhindert een soepele doorloop van de keten en een integrale aanpak.

Deze inzichten bevestigen dat de opgave vraagt om ervaren procesbegeleiders en adviseurs. Professionals die begrijpen wat er speelt op het snijvlak van juridische en organisatorische vragen en die dit vanuit een veranderkundig perspectief kunnen benaderen.

In 2024 en 2025 heeft de VNG basisworkshops over Grip verzorgd voor ruim 100 gemeenten. De behoefte aan verdere ondersteuning is groot, maar overstijgt de rol en de mogelijkheden van de VNG. Veel gemeenten hebben juist behoefte aan intensieve begeleiding 'achter de voordeur' om de verandering werkelijk te verankeren.

Hier zien wij een belangrijke rol voor adviesbureaus. Organisatieadviesbureaus met diepgaande kennis van de Omgevingswet én veranderkunde kunnen het Grip-instrumentarium gebruiken om diepgang en structuur aan te brengen in maatwerk-adviestrajecten.

Grip is vrij beschikbaar voor bureaus die het willen gebruiken. De VNG houdt de tool actueel en relevant voor de huidige fase van de implementatie.

Bureaus kunnen Grip naar eigen inzicht en expertise integreren in hun dienstverlening. Denk bijvoorbeeld aan:

• Basisworkshops: Het organiseren van een eerste kennismaking met het concept Grip voor een projectteam of afdeling.
• Quickscan-sessies: Het faciliteren van sessies waarbij medewerkers uit de gehele keten aan de hand van de quickscan Grip in gesprek gaan over de stand van zaken, kansen en risico’s in de transitie.
• Analyse & MT-advies: Het vertalen van de resultaten uit de quickscan naar een scherpe analyse voor het Management Team, inclusief het bespreekbaar maken van kansen en knelpunten en het faciliteren van besluitvorming.
• Implementatiebegeleiding: Het (ondersteunen bij) het uitwerken en uitvoeren van interventies en acties, variërend van procesoptimalisatie tot de grote culturele veranderopgave.

Hoewel de VNG de methodiek en instrumenten van Grip kosteloos beschikbaar stelt, ligt de verdere commerciële vertaling en de ontwikkeling van een eigen business case bij de adviesbureaus zelf. Wij faciliteren het fundament; de wijze waarop u dit vertaalt naar een concreet dienstenaanbod en waarde toevoegt aan uw adviestrajecten, is volledig aan uw eigen inzicht en expertise.

Wij geloven dat de kracht van Grip toeneemt naarmate het vaker en scherper wordt toegepast. Daarom horen wij graag uw ervaringen uit de praktijk. Welke onderdelen werken goed? Waar ziet u ruimte voor verbetering? Uw praktijkinzichten helpen ons om de tool verder te perfectioneren.

Heeft u vragen over de inhoud of het gebruik van de tool? Of wilt u sparren over hoe u Grip optimaal kunt inzetten in uw adviespraktijk? Neem contact met ons op via omgevingswet@vng.nl.