Systematiek en structuur

De gemeente heeft keuzes gemaakt over de systematiek en structuur van haar omgevingsplan. Deze tactische keuzes sluiten aan op de strategische keuzes van de transitiestrategie en de omgevingsvisie.

Er is geen voorgeschreven systematiek en structuur van het omgevingsplan. De STOP/TPOD standaard en de regelgeving laten ruimte aan gemeenten om hier zelf invulling aan te geven. U staat hier dus voor een heel belangrijke keuze. Deze keuze moet aansluiten bij de afwegingen die u onder meer maakt in de ontwikkelstrategie, de visie op dienstverlening en de visie op structurele effecten. Op hun beurt hebben de keuzes over de systematiek en de structuur consequenties voor andere onderwerpen, zoals Regels maken en het Omgevingsloket.

Belangrijke aandachtspunten:

1. Systematiek van het omgevingsplan

Een vraag die voorafgaat aan het opbouwen van het omgevingsplan betreft de systematiek die u voor ogen heeft.

  • In welke mate en op welke manier wilt u met functies werken en op welke manier met activiteiten? Hoe verhouden deze zich tot elkaar?
  • Is de systematiek thematisch of gebiedsgericht ingestoken of een hybridevorm?
  • Heeft u nagedacht over de ‘korrelgrootte’ van activiteiten en de veelheid aan activiteiten? Gaat u veel nieuwe activiteiten introduceren? Waarom? Werkt u met een hele kleine korrelgrootte? Dan kan dat voordelen hebben in de dienstverlening (zie ook Visie op dienstverlening) en ruimte bieden voor differentiatie in regels. Aan de andere kant kan het ook (extra) complexiteit geven bij het opstellen en interpreteren van de regels (is het geheel dekkend?) en bij het beheer van de regels (veel regels).
  • Het denken over activiteiten verdient ruime interdisciplinaire aandacht, onder meer vanuit VTH-perspectief (zie ook Visie op samenwerking en integraliteit). De keuzes over de korrelgrootte en veelheid van activiteiten werken bijvoorbeeld door in de interactie tussen aanvrager en gemeente bij het behandelen van vergunningaanvragen. Is de inhoud verdeeld over veel losse activiteiten en dus ook aanvragen? Of is de inhoud meer geclusterd in één activiteit en zijn er minder aanvragen? Wat is uw belang? En dat van initiatiefnemers? Welke doelgroep (incidentele initiatiefnemer of beroepsmatige initiatiefnemer) profiteert waarvan?
  • Hoe gaat u om met (geo-)locaties? Gebruikt u veelal het ambtsgebied en regelt u zaken tekstueel door gebruik van ruime begrippen (bijvoorbeeld ‘openbaar gebied’)? Of gaat u juist het openbare gebied in een geo-locatie (werkingsgebied) vatten? Beide manieren hebben voor- en nadelen (zie ook Regels maken en het Omgevingsloket). Als u veel met geo werkt, hoe beheert u dit (zie ook Sourcingstrategie)? En in de wetenschap dat elke geo-wijziging in beginsel een besluit is: hoe houdt u het omgevingsplan actueel?
2. (Semi-)statisch en dynamisch deel

Het omgevingsplan bevat regels om de bestaande situatie te reguleren (beschermen). Maar moet ook in mindere of meerdere mate voorzien in het mogelijk maken van nieuwe ontwikkelingen (benutten). Hierachter ligt nog een strategische keuze hoe u aankijkt tegen het structurele gebruik van de BOPA (zie ook Visie op de beleidscyclus). Beschermen en benutten kennen elk een eigen dynamiek. Gaat u de juridische regels voor deze invalshoeken geïntegreerd opnemen in het plan? Of kiest u ervoor om een ordening aan te brengen en een deel van het omgevingsplan (meer) te enten op een beheersituatie en een deel specifiek te wijden aan (gebieds)ontwikkelingen (transformatiegebied), met elk een eigen karakter en andersoortige regels (zie ook Regels maken en het Omgevingsloket)?

3. Juridische structuur van het omgevingsplan

Bij inwerkingtreding van de Omgevingswet hebben gemeenten van rechtswege een structuur van het omgevingsplan gekregen. Hier is een deel (met name hoofdstuk 1 en 22, de bruidsschat) gevuld en een groot deel nog leeg (hoofdstuk 2 t/m 21).

  • Het staat gemeenten vrij om de bruidsschat over te zetten naar het nieuwe deel met (grotendeels) behoud van de structuur van hoofdstuk 22. De gemeente kan er ook voor kiezen om toe te werken naar een geheel eigen juridische structuur. Blijft u bij de structuurindeling ingegeven door de bruidsschat? Of wilt u een eigen structuur? De tactische vraag hoe u overgaat van de huidige structuur naar de beoogde structuur komt aan bod bij Ontwikkelpad.
  • Lukt het u om alles direct op de beoogde plaats in de juridische structuur te zetten? Mocht dit te complex worden, dan kunt u overwegen om met een tijdelijke structuur of tijdelijke hoofdstukken te werken (zie Ontwikkelstrategie).
  • De manier waarop u uw juridische structuur vormgeeft, tezamen met de manier waarop u uw regels opstelt, hangt nauw samen met de manier waarop en de mate waarin u kunt annoteren (zie Regels maken en het Omgevingsloket, onder punt 3). Dit annoteren is weer heel bepalend voor het zichtbaar maken van diverse zaken in het Omgevingsloket en dus uw dienstverlening (zie ook Visie op dienstverlening). Dit punt kan extra aandacht behoeven als wilt gaan werken met een structuur waarin artikelen uit verschillende hoofdstukken ‘op elkaar inwerken’. Heeft u voldoende inzicht in de implicaties van uw voorgenomen structuur voor het annoteren en omgekeerd?
4. Functionele structuur van het omgevingsplan

De functionele structuur is de structuur van de activiteiten in het omgevingsplan. Daarmee is het de kapstok voor toepasbare regels en ook randvoorwaardelijk voor het kunnen werken met toepasbare regels. De structuur is de basis voor dienstverlening via het Omgevingsloket (zie ook Visie op dienstverlening).

Er is een nauwe verwantschap met de juridische structuur en achterliggende keuzes over het gebruik van activiteiten en de korrelgrootte van deze activiteiten. Het omgevingsplan van rechtswege heeft een eigen functionele structuur waarop de toepasbare regels en aanvraagformulieren zijn gebaseerd.

Wilt u andere aanvraagformulieren en een andere indeling van (gemeentelijke) vragenbomen? Dan kan het zijn dat u de functionele structuur moet aanpassen. Ook is het logisch dat u uw functionele structuur aanpast op uw juridische keuzes. Let op! De functionele structuur werkt op diverse punten in het stelsel door. Een ondoordachte aanpassing of gebruikersfout kan consequenties hebben in het Omgevingsloket en bijvoorbeeld ook voor de behandeldiensten en het conceptverzoek. Zie ook Regels maken en het Omgevingsloket.

5. Methoden

In uw omgevingsplan moet u de instructieregels uit hoofdstuk 5 van het Besluit kwaliteit leefomgeving vertalen naar milieuwaarden en regels in uw eigen omgevingsplan. Deze milieuwaarden en regels gelden als standaard gebiedsgerichte regels voor de toegelaten milieuhinderlijke (bedrijfs-)activiteiten binnen de gemeente. In aanvulling hierop kunt u ervoor kiezen om in het omgevingsplan een extra set regels op te nemen voor bedrijventerreinen en andere werkterreinen, in het bijzonder voor geluid en geur. Hiervoor kunt u gebruikmaken van de methode zoals uitgelegd in de handreiking voor milieuzonering.

Zo zijn er ook voor andere onderwerpen methoden die u kunt of zelfs moet gebruiken. Denk aan aandachtsgebieden voor externe veiligheid en geurcirkels voor geur. Op een beleidskaart kunt u aangeven voor welke onderwerpen en thema’s u met welke methoden wilt gaan werken (zie ook Uitwerking in programma’s en omgevingsplannen).

Meer informatie en ondersteuning

Milieuzonering: